“Kuya, huwag na po kayong magbayad.”
Napatingin ako sa konduktor na nakatayo sa harap ko.
“Bakit?” tanong ko, kunwaring naguguluhan.
Tinitigan niya ang lumang damit ko, ang kupas kong pantalon, ang butas kong bag at ang mga baryang hawak ko sa palad.
“Baka po hindi sapat ang pera ninyo. Ako na po.”
Hindi ko alam kung ano ang isasagot ko.
Dahil sa totoo lang, kaya kong bilhin ang buong bus na sinasakyan namin.
Ako si Adrian Villanueva, may-ari ng isang malaking bus company na bumibiyahe sa iba’t ibang probinsya. Ngunit nang araw na iyon, nagpasya akong magpanggap na mahirap para malaman kung paano talaga tinatrato ng mga empleyado ko ang mga pasaherong walang pera.
Hindi ko alam na isang simpleng konduktor ang magbibigay sa akin ng pinakamahalagang leksiyon sa buong buhay ko.
Maaga akong sumakay sa isang ordinaryong provincial bus.
Nakasuot ako ng lumang polo, kupas na pantalon, lumang tsinelas at may dala akong maliit na bag na sadyang pinunit ko ang isang bahagi.
Wala akong kasamang driver.
Walang assistant.
Walang bodyguard.
Gusto kong maging isang ordinaryong pasahero.
Pagkaupo ko, tahimik kong pinagmamasdan ang paligid.
May mga estudyante.
May mga manggagawa.
May isang nanay na may kasamang dalawang bata.
May matandang babae na may dalang malaking bayong.
At may mga taong halatang nagmamadaling makauwi sa kanilang pamilya.
Maya-maya, dumating ang konduktor.
“Bayad po!”
Isa-isa niyang siningil ang mga pasahero.
Nang makarating siya sa akin, iniabot ko ang ilang baryang nasa bulsa ko.
“Kuya, hanggang San Roque lang.”
Tinanggap niya ang pera at binilang.
“Sir, kulang po ito.”
Napayuko ako.
“Pasensya na. Iyan lang po talaga ang pera ko.”
Akala ko sisigawan niya ako.
Sa halip, tahimik niyang ibinalik ang mga barya.
“Magkano po ang kulang?”
“Labinlimang piso.”
Sandali siyang nag-isip.
Pagkatapos, ngumiti siya.
“Sige po. Ako na ang bahala.”
“Hindi, kuya. Baka mabawasan ang kita mo.”
Umiling siya.
“Mas kailangan ninyo sigurong makarating sa pupuntahan ninyo.”
Hindi ko napigilang mapatingin sa kaniya.
“Bakit mo ginagawa iyan?”
Ngumiti siya.
“May mga araw din pong wala akong sapat na pamasahe noong bata ako.”
Pagkatapos, nagpatuloy siya sa paniningil.
Hindi niya alam kung sino ako.
Hindi niya alam na ang bus na iyon ay pag-aari ko.
Hindi niya alam na sinusubukan ko ang mga empleyado ko.
At higit sa lahat, hindi niya alam na may dala akong camera na nagre-record sa buong biyahe.
Habang umaandar ang bus, lalo kong napansin ang kaniyang ugali.
May matandang pasaherong nahihirapang sumakay.
Bumaba siya at inalalayan ito.
May batang nakatulog at muntik nang mahulog sa upuan.
Maingat niya itong inayos.
May isang babae na nalito sa kaniyang bababaan.
Hindi niya ito pinagalitan.
“Ma’am, sabihin ninyo lang po kung saan kayo bababa. Tatawagin ko kayo.”
Simple lamang ang mga bagay na ginagawa niya.
Pero bihira kong makita ang ganoong malasakit.
Makalipas ang halos isang oras, biglang huminto ang bus sa isang maliit na terminal.
May sumakay na matandang lalaki.
Luma ang damit.
May hawak siyang maliit na supot.
Nang singilin siya ng konduktor, ngumiti siya.
“Anak, hanggang bayan lang.”
“Bayad po.”
Kinapa ng matanda ang kaniyang bulsa.
Nagbilang siya ng pera.
Kulang.
Napayuko siya.
“Anak, ito lang talaga ang dala ko.”
Tiningnan siya ng konduktor.
“Magkano po ang kulang?”
“Dalawampung piso.”
“Okay lang po.”
Naglabas siya ng sariling pera.
“Idadagdag ko na lang po.”
Napailing ang matanda.
“Hindi na, anak.”
“Walang problema po.”
Umupo ang matanda.
Tahimik akong nakatingin sa kanila.
Sa sandaling iyon, napaisip ako.
Ilang empleyado kaya sa kumpanya ko ang ganoon?
At ilang beses ko na kayang palampasin ang simpleng kabutihan dahil puro sales report at profit ang tinitingnan ko?
Pagdating namin sa susunod na bayan, bumaba ako sandali para bumili ng tubig.
Nang bumalik ako, may nakita akong problema.
May ilang pasaherong nagrereklamo.
“Bakit ang tagal?”
“Bilis-bilisan ninyo!”
May isang supervisor mula sa terminal na sumakay.
Napansin niya ang konduktor.
“Romy! Bakit may pasaherong hindi nagbayad?”
Tumingin siya sa akin.
“Sir, kulang po ang bayad niya.”
“E di pababain mo.”
Nanahimik ako.
Tumingin sa akin si Romy.
“Sir, hanggang destinasyon po siya.”
“Hindi negosyo ang awa,” sabi ng supervisor.
Napayuko si Romy.
Pero hindi niya ako pinababa.
“Ako na po ang sasagot.”
Nag-init ang ulo ng supervisor.
“Puro ka na lang tulong! Kaya bumababa ang collection natin.”
Doon ako nagsalita.
“Kuya, pwede naman akong bumaba.”
Umiling si Romy.
“Hindi po.”
“Bakit?”
“Dahil nagbayad po kayo kahit kulang. Hindi naman ninyo kasalanan na wala kayong sapat na pera.”
Hindi ko na napigilan ang sarili ko.
“Kung ganoon, salamat.”
Ngumiti siya.
“Walang anuman po.”
Pagdating namin sa huling destinasyon, bumaba ako.
Pero bago ako tuluyang lumayo, tinawag ko siya.
“Romy.”
“Opo?”
“Kung may pagkakataon kang makapagtrabaho sa mas malaking kumpanya, tatanggapin mo ba?”
Napatawa siya.
“Hindi ko alam, kuya. Basta marangal po ang trabaho.”
“Paano kung mas mataas ang sweldo?”
“Mas okay po iyon.”
“Paano kung ang may-ari mismo ang nag-alok?”
“Mas lalo pong okay.”
Napangiti ako.
“Babalikan kita.”
Hindi niya alam kung ano ang ibig kong sabihin.
Kinabukasan, ipinatawag ko ang buong management team.
Nasa malaking conference room kami.
May mga manager, supervisor at department heads.
Ipinakita ko sa screen ang video ng biyahe ko.
Tahimik silang lahat.
Nang makita nila ang sarili kong nakasuot ng lumang damit, nagkatinginan sila.
Pagkatapos ay lumabas sa video si Romy.
“Kuya, huwag na po kayong magbayad.”
Walang nagsalita.
Pagkatapos ay ipinakita ko ang eksena kung saan tinulungan niya ang matanda.
At ang eksenang ipinagtanggol niya ako laban sa supervisor.
Pagkatapos kong patayin ang video, tumayo ako.
“Ako ang lalaking nasa video.”
Nanlaki ang mga mata nila.
“Ako si Adrian Villanueva.”
Naging tahimik ang silid.
“Gusto kong malaman kung ano ang ginagawa ng mga empleyado natin kapag ang kaharap nila ay taong mukhang walang pera.”
Tumingin ako sa supervisor na nagpababa sana sa akin.
“Hindi ko kailangan ng empleyadong mahusay lang sa pagkolekta ng pamasahe.”
“Ang kailangan ko ay empleyadong marunong umunawa ng kapwa.”
Kinabukasan, ipinatawag ko si Romy sa main office.
Pagpasok niya, halatang kinakabahan siya.
“Sir, may problema po ba?”
Ngumiti ako.
“Wala.”
Iniabot ko sa kaniya ang isang folder.
“Promotion.”
Nanlaki ang mata niya.
“Sir?”
“Gusto kitang maging trainor ng lahat ng bagong konduktor sa kumpanya.”
Hindi siya agad nakapagsalita.
“Bakit po ako?”
“Dahil ikaw ang nagpakita sa akin kung ano ang tunay na serbisyo.”
Napaluha siya.
“Sir, ginawa ko lang naman po ang tama.”
“Alam ko.”
Tumayo ako at nakipagkamay sa kaniya.
“At iyan mismo ang dahilan kung bakit karapat-dapat kang mapansin.”
Mula noon, binago namin ang training system ng kumpanya.
Hindi na lamang tungkol sa ticketing, collection at punctuality ang training.
Kasama na ang respeto, malasakit, pagtulong sa matatanda, pag-unawa sa mga batang pasahero at maayos na pakikitungo sa mga taong kapos sa pera.
At si Romy?
Hindi niya kailanman ipinagyabang ang ginawa niya.
Sa halip, lagi niyang sinasabi sa mga bagong konduktor:
“Hindi ninyo kailangang malaman kung mayaman o mahirap ang pasahero. Ang kailangan ninyo lang malaman ay tao siya.”
Makalipas ang ilang buwan, minsan ko siyang nakitang muli sa isang bus.
May matandang pasaherong walang sapat na bayad.
Agad niyang sinabi:
“Okay lang po. Makakarating pa rin kayo.”
Napangiti ako mula sa malayo.
Doon ko naunawaan na minsan, ang pinakamahalagang bagay na maaaring gawin ng isang may-ari ng kumpanya ay hindi ang dagdagan ang kita.
Kundi ang siguraduhing ang mga taong kumakatawan sa kaniyang pangalan ay may pusong marunong umunawa.
Dahil maaaring mawala ang pera.
Maaaring bumagsak ang negosyo.
Maaaring magbago ang posisyon.
Pero ang kabutihang ipinakita mo sa isang taong nangangailangan ay maaaring manatili sa puso nito habang buhay.
At sa araw na iyon, ako ang may-ari ng bus company.
Pero si Romy ang nagturo sa akin kung paano maging tunay na lider.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Huwag husgahan ang tao dahil lamang sa kaniyang damit o estado sa buhay. Hindi natin alam kung ano ang pinagdadaanan niya.
2. Ang tunay na serbisyo ay may kasamang malasakit. Hindi sapat na gawin lamang ang trabaho; mahalaga rin kung paano mo tinatrato ang kapwa.
3. Ang kabutihan ay hindi nasusukat sa laki ng ibinibigay. Minsan, isang maliit na tulong lamang ang kailangan para mapagaan ang araw ng isang tao.
4. Ang tunay na lider ay marunong makinig at matutong tumingin sa realidad. Hindi lahat ng problema ay makikita sa mga report at numero.
5. Huwag maghintay na may kapalit bago gumawa ng mabuti. Ang pinakamagandang kabutihan ay iyong ginagawa kahit hindi mo alam kung sino ang makakakita.
6. Ang dignidad ng isang tao ay hindi nakasalalay sa kaniyang pera. Mayaman man o mahirap, bawat tao ay nararapat tratuhin nang may respeto.
Kung nagustuhan ninyo ang kuwentong ito, i-share ninyo ito para mabasa rin ng iba ang kagandahan at aral ng kuwentong ito.
