“STOP THE CAR!”
Halos mapatalon ako sa pagkakasandal ko sa upuan nang biglang sumigaw ang driver.
Hindi ko agad naintindihan kung bakit.
Sa gilid ng mata ko, nakita ko ang isang babaeng nakatayo sa tabi ng kariton ng gulay. Payat siya. Sunog ang balat sa init ng araw. Luma ang damit at kupas ang apron. Habang inaayos niya ang mga gulay sa mesa, may dalawang batang nakatayo sa tabi niya.
Pero hindi ang babae ang dahilan kung bakit biglang kumabog ang dibdib ko.
Ang dalawang bata.
May kakaiba sa mga mukha nila.
Isang bagay na hindi ko maipaliwanag.
“Sir?” tanong ng driver. “Dito po ba?”
Hindi ako sumagot.
Nakatingin lang ako sa mga bata.
“Stop the car!” ulit ko.
Biglang preno ang sasakyan.
Bumaba ako kahit hindi ko alam kung bakit.
Habang papalapit ako sa tindahan ng gulay, mas lalo akong kinabahan.
At nang mapatingin sa akin ang babae, bigla siyang namutla.
Parang nakita niya ang isang taong matagal na niyang gustong kalimutan.
“Lara?”
Nabitawan niya ang hawak niyang tali ng kangkong.
Ako si Adrian Villareal.
At ang babaeng kaharap ko ay si Lara.
Ang babaeng minahal ko noon.
Ang babaeng pinakasalan ko.
At ang babaeng pinili kong hiwalayan walong taon na ang nakalipas.
Sa panahong iyon, isa akong batang negosyanteng abala sa pagpapalago ng kompanya ng pamilya.
Si Lara naman ang tahimik kong asawa.
Hindi siya mahilig sa mamahaling bagay. Hindi siya mahilig sa parties. Mas gusto niyang manatili sa bahay, magluto, at alagaan ang mga halaman sa aming maliit na hardin.
Pero habang lumalaki ang negosyo ko, nagbago ako.
Mas madalas akong wala sa bahay.
Mas mahalaga sa akin ang meetings kaysa hapunan namin.
Mas pinakinggan ko ang mga taong nagsasabing hindi bagay sa akin ang isang simpleng babae tulad ni Lara.
Hanggang isang gabi, nag-away kami.
“Hindi mo na ako kailangan,” sabi niya habang umiiyak.
“Pagod na ako sa drama mo,” sagot ko.
Hindi ko alam na iyon na pala ang huling gabing makikita ko siyang umiiyak sa harap ko.
Kinabukasan, umalis siya.
Nalaman kong nag-file siya ng annulment makalipas ang ilang buwan.
Hindi ko siya hinabol.
Sa pride ko, hinayaan ko siyang mawala.
Akala ko, tapos na ang lahat.
Pero ngayon, narito siya.
Nakatayo sa harap ko.
Naglalako ng gulay.
At may dalawang batang nakatingin sa akin.
“Lara…” mahina kong tawag.
“Bakit ka nandito?”
Hindi niya ako sinagot.
Sa halip, hinawakan niya ang kamay ng dalawang bata.
“Umalis na tayo.”
Pero bago sila makalakad, napatingin ako sa mga bata.
“Mga anak mo?”
Nanigas siya.
“Oo.”
“Nasaan ang ama nila?”
Hindi siya sumagot.
Lumapit ako nang kaunti.
“Lara, sino ang ama ng mga bata?”
Nanginginig ang kamay niya.
“Hindi mahalaga.”
“Para sa akin, mahalaga.”
Biglang humakbang ang batang lalaki sa harap ng kaniyang kapatid.
“Bakit po kayo galit kay Mama?”
Napatigil ako.
Hindi galit ang nararamdaman ko.
Takot.
Dahil nang tumingin ako sa batang lalaki, nakita ko ang sarili kong mga mata.
Parehong hugis.
Parehong kilay.
Parehong maliit na peklat sa gilid ng baba.
Napatingin ako sa batang babae.
Mas lalo akong nanghina.
Pareho rin ang kaniyang mga mata.
“Anong pangalan ninyo?”
Tahimik ang mga bata.
Si Lara ang sumagot.
“Marco at Mia.”
“Anong apelyido?”
Hindi siya sumagot.
“Lara.”
“Adrian, please.”
“Anong apelyido nila?”
Tumulo ang luha sa kaniyang mga mata.
“Villareal.”
Parang huminto ang mundo.
Hindi ako makahinga.
“Hindi…”
“Adrian…”
“Hindi mo sinabi sa akin.”
“Sinubukan ko.”
“Bakit hindi mo sinabi?”
“Dahil ayaw mong marinig!”
Napatingin sa amin ang mga tao sa palengke.
Hindi na niya napigilan ang kaniyang mga luha.
“Noong nalaman kong buntis ako, tumawag ako sa opisina mo.”
Napatungo ako.
“Sinabi ng secretary mo na nasa meeting ka.”
“Tumawag ako ulit.”
“Pero hindi mo sinagot.”
“Pumunta ako sa kompanya.”
Huminga siya nang malalim.
“Nakita kita noon kasama ang mga kaibigan mo. Narinig kong sinabi mong ayaw mong bumalik sa isang buhay na puro problema.”
Nanlamig ang kamay ko.
“Lara…”
“Akala ko, ayaw mo sa amin.”
“Hindi!”
“Pero wala ka nang ginawa.”
Tahimik ako.
Dahil alam kong totoo.
Wala akong ginawa.
Makalipas ang ilang buwan, ipinanganak ang kambal.
At mula noon, si Lara ang nagpalaki sa kanila.
Nagtrabaho siya sa maliit na karinderya.
Naglinis ng bahay ng ibang tao.
At kalaunan, nagsimulang magbenta ng gulay sa palengke.
Habang ako?
Lumago ang negosyo ko.
Bumili ako ng mansion.
Nagkaroon ng mga sasakyan.
Naging bilyonaryo ako.
Pero hindi ko alam na may dalawang anak pala akong lumalaki nang hindi man lamang naririnig ang salitang “Papa” mula sa akin.
Lumuhod ako sa harap ng dalawang bata.
“Marco.”
Tumingin siya sa akin.
“Mia.”
Lumapit ang batang babae.
“May itatanong ako.”
Tumango sila.
“Ayaw ba ninyo sa akin?”
Napatingin sila sa isa’t isa.
“Hindi po,” sagot ni Mia.
“Hindi ninyo naman po kami kilala,” dagdag ni Marco.
Napaluha ako.
Tama siya.
Hindi nila ako kilala.
Dahil wala ako.
“Pwede ko ba kayong makilala?”
Hindi sumagot ang mga bata.
Tumingin sila kay Lara.
Matagal siyang tahimik.
Sa wakas, tumango siya.
Pero may kondisyon.
“Hindi dahil mayaman ka, Adrian.”
“Oo.”
“Hindi dahil gusto mong bawiin ang walong taon.”
“Oo.”
“Kung gusto mong maging ama nila, kailangan mong patunayan na hindi ka na iyong lalaking iniwan kami.”
Tumango ako.
“Gagawin ko.”
Akala ko madali iyon.
Hindi pala.
Kinabukasan, hindi ko sila dinala sa mamahaling restaurant.
Bumalik ako sa palengke.
Tinulungan ko si Lara magbuhat ng gulay.
Nagtawanan ang ibang tindero.
“Bilyonaryo raw pero nagbubuhat ng repolyo!”
Hindi ko pinansin.
Nang gabing iyon, kumain kami sa maliit nilang bahay.
Simple lang ang pagkain.
Isda, kanin, at gulay.
Pero iyon ang unang hapunan na hindi ko gustong matapos.
Makalipas ang ilang linggo, nagsimula akong sunduin ang mga bata sa paaralan.
Tinuruan ko si Marco magbisikleta.
Tinulungan ko si Mia sa kaniyang assignments.
At bawat pagkakataon, sinusubukan kong punan ang mga taon na hindi ko maibabalik.
Isang gabi, habang pauwi kami, biglang nagsalita si Marco.
“Papa?”
Napahinto ako.
Iyon ang unang pagkakataon.
Hindi ko napigilan ang luha ko.
“Ano iyon?”
“Bukas po, pwede mo ba akong sunduin ulit?”
Ngumiti ako habang nangingilid ang luha.
“Oo.”
“Promise?”
“Promise.”
Sa likod ng sasakyan, narinig ko ang tawa ni Mia.
At sa salamin, nakita ko si Lara na tahimik na nakatingin sa amin.
Hindi pa niya ako lubos na napapatawad.
Alam ko iyon.
At hindi ko iyon minadali.
Dahil natutunan kong ang kapatawaran ay hindi hinihingi.
Pinatutunayan.
Makalipas ang isang taon, bumili ako ng isang maliit na pwesto para kay Lara.
Hindi ko ito inilagay sa pangalan ko.
Sa pangalan niya.
“Bakit mo ginagawa ito?” tanong niya.
“Dahil ikaw ang nagpalaki sa mga anak natin nang wala ako.”
“Hindi ko kailangan ng awa.”
“Hindi ito awa.”
“Ano?”
“Utang na loob.”
Napangiti siya.
At sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, hindi na siya umiwas nang hawakan ko ang kamay niya.
Minsan, akala natin ang pinakamalaking pagkakamali sa buhay ay ang pagkawala ng pera.
Hindi.
Ang pinakamalaking pagkakamali ay ang pagkawala ng mga taong nagmamahal sa atin habang abala tayong hinahabol ang tagumpay.
Nang araw na iyon sa palengke, akala ko dalawang bata lang ang nakita ko.
Hindi ko alam na makikita ko pala roon ang pinakamalaking bahagi ng buhay na nawala sa akin.
At simula noon, isang bagay ang paulit-ulit kong sinasabi sa sarili ko:
Hindi kailanman mababawi ng kahit anong halaga ng pera ang walong taong nawala.
Pero habang may pagkakataon pang magmahal, humingi ng tawad, at bumawi, hindi pa huli ang lahat.
