Para sa kanila, isa lang akong OFW na madaling lokohin.
Isang asawang kayang tiisin ang lungkot, pagod, at ilang taong malayo sa sariling mga anak basta sigurado akong maayos ang buhay nila sa Pilipinas.
At habang nagtatrabaho ako sa ibang bansa, paulit-ulit kong ipinapadala halos lahat ng sahod ko sa asawa kong si Dennis—para raw sa tuition, pagkain, gamot, at pangangailangan ng dalawang anak namin.
Kaya nang bigla akong umuwi nang hindi nagpapaalam para sorpresahin sila, hindi ko inaasahang ako ang masosorpresa.
Pagbukas ko ng pinto ng sarili naming bahay, nakita ko ang asawa ko sa sala.
Katabi niya ang kumare kong si Marissa.
Magkadikit ang mga kamay nila.
At sa mesa, may mga resibo at bank statements na may mga halagang eksaktong katumbas ng perang ipinapadala ko buwan-buwan.
Pero ang pangalan sa mga resibo ay hindi pangalan ng mga anak ko.
Pangalan nilang dalawa.
Doon ko nalaman na hindi lang pala asawa ko ang ipinagpalit niya.
Pati ang perang para sana sa kinabukasan ng mga anak namin, ginagamit pala nilang dalawa para bumuo ng sarili nilang buhay.
Ako si Lorna. Pitong taon akong nagtrabaho bilang caregiver sa ibang bansa.
Noong una, dalawang taon lang sana. Sabi namin ni Dennis, mag-iipon lang kami para makapagpatayo ng maliit na bahay at mapag-aral nang maayos sina Kevin at Mia.
Pero habang tumatagal, palaging may dahilan para hindi ako makauwi.
“Love, tumaas tuition ni Kevin.”
“May project si Mia.”
“Kailangan nating ipaayos ang bubong.”
“May gamot si Mama.”
Kaya pinipili kong mag-extend ng kontrata.
Hindi ko alam na habang ako’y nagtitiis sa maliit na kuwarto at kumakain ng instant noodles para makatipid, may ibang babaeng unti-unting pumapalit sa pwesto ko.
At mas masakit, kilala ko siya.
Si Marissa ang kumare namin sa binyag ni Mia.
Siya ang kaibigan kong tinatawagan ko kapag hindi ko ma-contact si Dennis.
Siya ang nagsasabing, “Huwag kang mag-alala, mare. Ako na bahala tumingin sa mga bata kapag busy si Dennis.”
Kaya pinagkatiwalaan ko siya.
Minsan nga, nagpapadala pa ako ng pera sa kanya kapag may kailangang bilhin agad ang mga bata.
Hindi ko naisip na habang sinasabi niyang binabantayan niya ang pamilya ko, siya pala ang unti-unting bumubuo ng sariling relasyon sa asawa ko.
Nagsimula ang hinala ko nang tawagan ako ni Kevin isang gabi.
“Ma,” sabi niya, “may bayad po ba talaga ang school trip ko?”
“Oo, anak. Nagpadala ako kay Papa noong nakaraang linggo.”
Tahimik siya.
“Bakit?”
“Wala raw po kayong pinadala.”
Parang may kumurot sa dibdib ko.
“Magkano ang hinihingi?”
“Tatlong libo.”
Samantalang sampung libo ang ipinadala ko para sa trip, uniform, at allowance niya.
Tinawagan ko si Dennis.
“Love, bakit sinasabi ni Kevin na wala siyang pambayad sa school trip?”
Nainis siya.
“Baka nakalimutan lang nung bata. Ang dami kong inaasikaso dito.”
Pinaniwalaan ko siya.
Pero makalipas ang dalawang linggo, si Mia naman ang tumawag.
“Ma, puwede po bang padalhan mo ako kahit konting pera? Wala na po akong pamasahe.”
Napaupo ako.
“Mia, nagpadala ako ng allowance ninyo kahapon.”
“Hindi po kami binigyan ni Papa.”
Doon na ako kinabahan.
Sinimulan kong tingnan ang mga remittance receipts ko.
Sa loob ng isang taon, mahigit kalahating milyon ang ipinadala ko.
Pero bakit luma pa rin ang uniform ng mga anak ko?
Bakit may utang pa raw sa school?
Bakit nanghihiram pa sila sa lola nila ng pamasahe?
Hindi ako nagsabi kahit kanino.
Nag-file ako ng emergency leave.
At umuwi ako.
Pagdating ko sa Pilipinas, hindi ko sinabi kay Dennis.
Diretso akong sumakay ng taxi papunta sa bahay.
Bitbit ko ang isang maleta at mga pasalubong para sa mga bata.
Pagbukas ko ng gate, napansin kong may bagong SUV sa garahe.
Hindi amin iyon.
May nakasabit ding mamahaling handbag sa sala.
Pagpasok ko, narinig ko ang tawanan.
At doon ko sila nakita.
Si Dennis at Marissa.
Magkatabi sa sofa.
Hindi sila agad nakagalaw nang makita ako.
Si Marissa ang unang tumayo.
“Mare…”
“Huwag mo akong tawaging mare.”
Parang may apoy na umakyat sa dibdib ko.
Tumingin ako kay Dennis.
“Nasaan ang mga anak natin?”
“Nasa school.”
“Bakit hindi nila natatanggap ang perang ipinapadala ko?”
Hindi siya sumagot.
Doon ko napansin ang mga papel sa mesa.
May installment receipt para sa SUV.
May reservation para sa resort.
May resibo ng bagong cellphone.
At may bank transfer papunta sa account ni Marissa.
Kinuha ko ang isang papel.
Parehong petsa iyon ng padala ko para sa tuition ni Kevin.
“Dennis,” nanginginig kong sabi, “ito ba ang tuition ng anak natin?”
“Lorna, makinig ka muna.”
“Pitong taon akong nakinig sa’yo.”
Napatingin ako kay Marissa.
“At ikaw… ilang beses kitang tinawagan umiiyak dahil nami-miss ko ang pamilya ko.”
Napaluha siya.
“Hindi namin sinasadya.”
Napatawa ako sa sobrang sakit.
“Hindi sinasadya ang isang pagkakamali. Pero ilang taon itong mga resibo.”
Kinagabihan, dumating sina Kevin at Mia.
Nang makita nila ako, tumakbo sila at yumakap.
Doon ako tuluyang nasira.
Payat si Mia. Kupas ang sapatos ni Kevin. Pareho silang umiiyak habang yakap ako.
“Ma, huwag ka na pong umalis ulit,” sabi ni Mia.
Napatingin ako kay Dennis.
“Bakit ganito mga anak natin?”
Tahimik siya.
Si Kevin ang sumagot.
“Minsan po walang pera si Papa para sa pagkain kaya kay Lola kami kumakain.”
Parang may sumaksak sa puso ko.
“Pero lagi akong nagpapadala.”
Napayuko ang anak ko.
“Alam po namin. Minsan naririnig namin silang nag-aaway ni Tita Marissa tungkol sa pera.”
Namutla si Marissa.
“Kevin!”
“Huwag mong sigawan ang anak ko!” sigaw ko.
Doon lumabas ang buong katotohanan.
Halos dalawang taon na pala ang relasyon nila.
Ang perang para sa mga bata ay ginagamit nila sa hulog sa sasakyan, pagkain sa labas, hotel, gadget, at maliit na negosyong ipinangalan kay Marissa.
Si Dennis pa mismo ang nagsabing, “Akala ko mababawi ko rin kapag kumita ang negosyo.”
“Bababawiin mo?”
Napatingin ako sa dalawang anak namin.
“Ano ang babawiin mo? Ang gutom nila? Ang mga araw na nahihiya silang pumasok dahil walang pambayad? Ang pitong taon na wala ako dahil akala ko ginagawa ko ito para sa kanila?”
Walang sumagot.
Kinabukasan, pinuntahan ko ang bangko at inayos ang lahat ng access sa pera ko. Kinausap ko rin ang school ng mga bata at direktang binayaran ang mga kulang.
Doon ko nalaman na ilang buwan nang delayed ang tuition nila.
Mas masakit pa, may pagkakataong halos hindi makapag-exam si Kevin dahil walang bayad.
Umiyak ang anak ko nang sabihin kong ako na mismo ang hahawak sa lahat.
“Ma, akala ko galit ka sa amin kaya hindi ka nagpapadala.”
Hindi ko kinaya.
Niyakap ko siya nang mahigpit.
“Anak, araw-araw akong nagpapadala. Araw-araw akong nagtitipid para sa inyo.”
“Bakit hindi namin natanggap?”
Wala akong maisagot na hindi sisira sa tingin niya sa ama niya.
Pero huli na rin para protektahan si Dennis mula sa sarili niyang ginawa.
Naghiwalay kami.
Hindi ko pinigilan si Dennis na makita ang mga anak, pero hindi ko na siya hinayaang humawak ng pera para sa kanila.
Si Marissa naman ay tuluyang umalis.
Hindi rin sila nagkatuluyan.
Nang mawala ang perang madaling gastusin, nawala rin ang relasyong akala nila ay pag-ibig.
Makalipas ang ilang buwan, bumalik ako sa abroad—pero sa pagkakataong iyon, may malinaw nang sistema. Diretso sa school ang tuition. May sariling account ang mga anak ko. At araw-araw kaming nagvi-video call.
Pero may isang bagay na hindi ko na maibabalik.
Ang mga taon na akala ko ligtas sila habang ako’y wala.
Isang gabi, tinanong ako ni Mia habang naka-video call kami.
“Ma, kailan ka po uuwi nang tuluyan?”
“Kapag sapat na ang ipon natin, anak.”
Tahimik siya.
Pagkatapos ay sinabi niya ang pinakamasakit na linyang narinig ko.
“Ma… kahit maliit lang po bahay natin. Kahit wala tayong bagong gamit. Basta nandito ka.”
Hindi ako nakasagot.
Doon ko naunawaan na habang abala akong bumuo ng magandang kinabukasan para sa mga anak ko, muntik ko nang mawala ang kasalukuyang kailangan nila.
Makalipas ang isang taon, umuwi ako nang tuluyan.
Hindi kami naging mayaman.
Nagbukas ako ng maliit na sari-sari store at online business. Mas maliit ang kita kaysa abroad, pero gabi-gabi, kasama ko ang mga anak ko sa hapag.
Minsan, dumating si Dennis.
Payat siya. Wala na ang SUV. Nagsara ang negosyong binuo nila ni Marissa.
May dala siyang sobre.
“Lorna,” sabi niya, “unti-unti kong ibabalik ang perang kinuha ko.”
Tinignan ko ang sobre.
Hindi ko kinuha agad.
“Hindi pera ang pinakamalaking ninakaw mo sa amin, Dennis.”
Napaluha siya.
“Alam ko.”
“Ang ninakaw mo ay mga taon.”
Napayuko siya.
“Patawad.”
Hindi ako sumagot.
Dahil may mga salitang kahit taimtim, hindi kayang ibalik ang mga gabing umiiyak ang mga bata habang iniisip nilang nakalimutan sila ng nanay nila.
Pinapasok ko siya para makita ang mga anak.
Pero hindi na bilang asawa ko.
Bilang ama nila.
At habang nakikita kong niyayakap niya sina Kevin at Mia, naisip ko kung gaano kalaki ang nawala dahil lamang sa kasinungalingan.
Ang pera, puwedeng kitain ulit.
Ang bahay, puwedeng ayusin.
Ang tiwala, maaaring subukang buuin.
Pero ang pagkabata ng mga anak natin—kapag lumipas na—hindi na kailanman babalik.
MGA ARAL SA BUHAY: Ang sakripisyo ng isang OFW ay hindi lamang pera; kapalit nito ang mga birthday, yakap, at panahong hindi na maibabalik. Huwag abusuhin ang tiwala ng taong nagtitiis sa malayo para sa pamilya. At sa mga magulang na nagtatrabaho abroad, mahalagang alamin hindi lamang kung nakakarating ang padala, kundi kung tunay bang nakakarating sa mga anak ang buhay na ipinagpapalit ninyo sa bawat perang kinikita.
Kung naantig kayo sa kwentong ito, huwag kalimutang mag-LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT SA comment section sa Facebook page post!
