EPISODE 1: ANG BATANG MAY DALANG SAMPUNG SIRANG SUSI
Sa isang lumang barangay sa Pasig, kilala ang sampung taong gulang na si Arnel bilang batang mahilig mamulot ng mga kalawangin at sirang susi. Kapag may nakikita siya sa kanal, bakanteng lote, o tabi ng basurahan, pinupulot niya iyon at isinasabit sa malaking bakal na singsing na lagi niyang dala.
Dahil dito, madalas siyang pagtawanan ng mga kapitbahay.
“Hoy, Arnel! Ilang bahay na ang balak mong nakawan?” biro ng isang tambay.
“Baka susi ng kayamanan ang hinahanap niya!” dagdag ng isa habang nagtatawanan.
Napayuko lamang ang bata.
Hindi nila alam na may dahilan kung bakit mahalaga sa kaniya ang bawat susi.
Anim na buwan nang nawawala ang paborito niyang guro na si Ma’am Lourdes Villanueva. Siya ang unang taong naniwala kay Arnel nang halos huminto ito sa pag-aaral dahil sa kahirapan.
Tuwing walang baon si Arnel, palihim siyang binibigyan ni Ma’am Lourdes ng pagkain. Kapag wala siyang notebook, lumang papel ng guro ang ginagamit niya.
At bago mawala si Ma’am Lourdes, may sinabi itong hindi nakalimutan ng bata.
“Arnel, tandaan mo, hindi lahat ng sirang bagay ay walang silbi. Minsan, kailangan mo lang malaman kung saan ito kasya.”
Isang hapon, habang naglalaro ang ilang bata sa tapat ng abandonadong bahay sa dulo ng kalsada, napansin ni Arnel ang isang lumang susi sa putikan.
Kinabahan siya.
May nakapulupot na pulang sinulid sa hawakan nito.
Ganoong sinulid ang ginagamit ni Ma’am Lourdes sa pagkakatali ng kanilang project folders.
Lumapit si Arnel sa abandonadong bahay. Matagal nang nakasara iyon at sinasabing walang nakatira.
Isa-isa niyang sinubukan ang mga susi sa kaniyang koleksiyon.
Una—hindi kasya.
Ikalawa—ayaw umikot.
Ikatlo—naputol.
Hanggang sa maisuksok niya ang kalawangin ngunit kakaibang susi na may pulang sinulid.
Klik.
Bumukas ang lumang kandado.
Napaatras si Arnel.
Mula sa loob ng madilim na bahay, may narinig siyang mahina ngunit malinaw na tunog.
Tok… tok… tok…
Parang may taong kumakatok mula sa kabilang silid.
At pagkatapos, isang paos na boses ang bumulong:
“Tulong…”
EPISODE 2: ANG PINTO NA MATAGAL NANG NAKASARA
Natakot si Arnel na pumasok nang mag-isa. Agad siyang tumakbo patungo sa barangay hall habang hawak ang malaking singsing ng mga susi.
“Kuya, may tao po sa abandonadong bahay!” sigaw niya sa barangay tanod.
Napangiti ang isang tanod.
“Baka multo lang, Arnel.”
“Hindi po! May nagsalita!”
Nang makita nilang halos hindi makahinga ang bata sa takot, nagpasiya ang dalawang tanod na sumama. Tinawagan din nila ang pulisya dahil matagal nang may reklamo tungkol sa mga kahina-hinalang sasakyang paminsan-minsang humihinto sa lugar.
Pagdating nila sa bahay, ipinakita ni Arnel ang susi.
“Dito po galing.”
Nang buksan nila ang pangunahing pinto, sumalubong ang amoy ng amag at basang kahoy. Makapal ang alikabok sa sahig, ngunit may sariwang bakas ng sapatos patungo sa likurang bahagi.
Agad naging seryoso ang mga pulis.
“May pumapasok pa rito,” sabi ni Police Lieutenant Joel Mercado.
Sinundan nila ang mga yapak.
Sa kusina, may nakita silang mga lata ng pagkain, bote ng tubig, at gamot.
Hindi ito abandonado.
May taong naninirahan—or may taong ikinukulong—sa loob.
Biglang hinawakan ni Arnel ang braso ng pulis.
“Sir, pakinggan n’yo.”
Tok… tok… tok…
Mula iyon sa likod ng isang malaking aparador.
Inalis ng mga pulis ang aparador at natuklasan ang isang lumang pinto na halos kapareho ng kulay ng dingding.
Nakakandado iyon.
Sinubukan ni Joel ang kaniyang lock tools, ngunit luma at kakaiba ang mekanismo.
“Arnel,” sabi niya, “may susi ka bang puwedeng magkasya rito?”
Lumapit ang bata.
Isa-isa niyang sinubukan ang mga susi.
Sa ikapitong piraso, umikot ang kandado.
Pagbukas ng pinto, may makitid na hagdan pababa sa isang madilim na basement.
“Police!” sigaw ni Joel.
Walang sumagot.
Ngunit ilang segundo ang lumipas, may narinig silang mahinang pag-iyak.
Bumaba ang mga pulis.
Sa sulok ng maliit na silid ay may isang babaeng payat, marumi, at halos hindi makatayo.
Nang itapat ang flashlight sa mukha nito, napahawak si Arnel sa bibig.
“Ma’am Lourdes!”
Dahan-dahang nagmulat ang babae.
Nang makita niya ang bata, isang luha ang gumulong sa pisngi niya.
“Arnel…” mahina niyang sabi. “Nahanap mo ang mga susi…”
EPISODE 3: ANG GURO SA ILALIM NG BAHAY
Agad na binuhat ng rescuers si Ma’am Lourdes palabas ng basement. Nanghina siya dahil sa gutom, dehydration, at matagal na pagkakakulong, ngunit buhay siya.
Habang nilalagyan siya ng kumot, mahigpit niyang hinawakan ang kamay ni Arnel.
“Alam kong ikaw ang makakapansin,” sabi niya.
Hindi maintindihan ng bata.
“Ma’am, kayo po ba ang nag-iwan ng mga susi?”
Mahina siyang tumango.
Ikinuwento ni Ma’am Lourdes na anim na buwan na ang nakalipas, nakakita siya ng kahina-hinalang transaksiyon sa paaralan. May grupo raw na gumagamit ng school supplies deliveries bilang takip sa pagkuha ng pera mula sa scholarship fund ng mahihirap na estudyante.
Nang tangkain niyang magsumbong, may lalaking nagkunwaring school contractor ang sumunod sa kaniya pauwi.
Dinala siya sa abandonadong bahay at ikinulong sa basement upang hindi siya makapagbigay ng testimonya.
Ngunit nakahanap siya ng paraan upang mag-iwan ng palatandaan.
May lumang kaha ng mga susi sa basement. Kapag inilalabas siya minsan upang maglinis o magluto, palihim niyang ibinubulsa ang isang susi at inihuhulog sa mga lugar na madalas daanan ng mga bata.
“Bakit po susi?” tanong ni Arnel.
Ngumiti ang guro kahit hirap magsalita.
“Dahil alam kong ikaw lang ang batang hindi magtatapon sa kanila.”
Napahagulhol si Arnel.
Ang bagay na pinagtatawanan ng lahat sa kaniya ang siyang naging dahilan upang matagpuan ang guro.
Habang iniimbestigahan ang bahay, nakita ng mga pulis ang mga dokumento ng pekeng transactions, listahan ng account numbers, at litrato ng ilang taong konektado sa anomalya.
May isa ring nakalagay na notebook ni Ma’am Lourdes.
Sa huling pahina ay nakasulat:
“Kapag hindi ako makauwi, hanapin ang batang mahilig sa sirang susi. Siya ang pinaka-mapagmatyag sa klase ko.”
Ngunit may mas nakakagulat pang natuklasan ang mga pulis.
Sa ilalim ng basement, may isa pang nakatagong silid.
Sa loob ay may mga gamit ng ibang tao—IDs, bags, at lumang cellphone.
Ibig sabihin, maaaring hindi lamang si Ma’am Lourdes ang minsang ikinulong sa bahay.
At sa isa sa mga litrato, may mukha ng isang lalaking matagal nang nawawala sa buhay ni Arnel.
Ang kaniyang sariling ama.
EPISODE 4: ANG AMA SA LUMANG LARAWAN
Namutla si Arnel nang makita ang litrato.
“Papa ko po ‘yan.”
Apat na taong gulang pa lamang siya nang mawala ang kaniyang ama na si Romy. Ang sabi ng mga kapitbahay, iniwan daw nito ang pamilya upang sumama sa ibang babae. Dahil dito, lumaki si Arnel na may galit at kahihiyan.
Madalas sabihin ng ibang bata:
“Iniwan ka ng tatay mo.”
Kaya sa tuwing may nakikita siyang sirang bagay, pakiramdam niya ay katulad niya iyon—iniwan dahil wala nang halaga.
Ngunit nang makita ang larawan sa basement, nabago ang lahat.
Sinuri ng pulisya ang lumang cellphone na natagpuan sa kahon. Matapos ma-recover ang ilang files, nakita nila ang audio recording ng isang lalaki.
Boses iyon ni Romy.
“Kung may makahanap nito, sabihin n’yo sa asawa at anak ko na hindi ko sila iniwan…”
Napahagulhol si Arnel.
Ayon sa recording, nagtatrabaho noon si Romy bilang utility worker sa parehong contractor na sangkot sa anomalya. Hindi sinasadyang nakita niya ang pekeng records at illegal transactions.
Nang tangkain niyang magsumbong, siya ang unang pinatahimik.
Itinuro ng lumang records ang isang bakanteng lote sa likod ng abandonadong bahay. Doon nagsagawa ng paghuhukay ang forensic team.
Makalipas ang ilang oras, may natagpuang mga labi.
Katabi nito ang lumang metal bracelet na may nakaukit na:
ROMY + LIZA + ARNEL
Agad iyong nakilala ng ina ni Arnel na si Aling Liza.
Regalo iyon niya sa asawa bago ito mawala.
Napaluhod ang babae sa lupa.
“Romy…” sigaw niya habang umiiyak. “Akala ko iniwan mo kami…”
Hindi makalapit si Arnel.
Sa buong buhay niya, inisip niyang hindi siya mahal ng ama.
Ngayon, nalaman niyang hindi ito umalis.
Hindi ito tumalikod.
Pinatahimik lamang ito bago makauwi.
Mahigpit na niyakap ni Ma’am Lourdes si Arnel.
“Hindi ka iniwan ng Papa mo.”
Humagulgol ang bata.
“Ma’am… bakit ngayon ko lang nalaman?”
Walang makasagot.
Nang gabing iyon, unang beses na nakita ni Arnel ang ina niyang hawak ang lumang litrato ng ama habang paulit-ulit na humihingi ng tawad.
“Patawad, Romy. Naniwala akong pinili mong mawala.”
At sa tabi niya, tahimik na inilapag ni Arnel ang pinakamaliit na sirang susi sa kahon.
“Sana may susi rin po para maibalik kayo, Pa.”
Ngunit alam niyang wala.
EPISODE 5: ANG HULING SUSING HINDI NA KAILANGANG BUMUKAS
Makalipas ang ilang buwan, nakabawi si Ma’am Lourdes at muling nakapagturo. Dahil sa mga ebidensiyang natagpuan sa abandonadong bahay, naaresto ang mga taong sangkot sa pagdukot at katiwalian. Nabawi rin ang malaking bahagi ng perang ninakaw mula sa scholarship fund ng mga estudyante.
Sa unang araw ng pagbabalik ni Ma’am Lourdes sa klase, may dala siyang maliit na kahon.
“Arnel,” tawag niya.
Lumapit ang bata.
Binuksan niya ang kahon.
Nasa loob ang lahat ng sirang susing ginamit sa imbestigasyon. Nilinis at inayos ang mga iyon, ngunit hindi na nila sinubukang alamin kung saan pa ginagamit ang bawat isa.
“Para sa iyo,” sabi ng guro.
“Pwede ko pa rin po bang kolektahin?”
“Pwede. Pero tandaan mo—hindi dahil sirang susi ang isang bagay ay wala na itong halaga.”
Napangiti si Arnel.
“Parang tao rin po?”
Tumango si Ma’am Lourdes.
“Parang tao rin.”
Sa puntod ng kaniyang ama, inilagay ni Arnel ang lumang pulang sinulid at isang susi.
“Pa, sabi nila matapang daw kayo.”
Napaluha siya.
“Pero mas gusto ko sana kung narito kayo. Kahit mahirap tayo. Kahit wala tayong magandang bahay.”
Lumuhod sa tabi niya si Aling Liza at niyakap siya.
“Hindi ka iniwan ng Papa mo, anak.”
“Alam ko na po.”
“Galit ka pa rin ba sa kaniya?”
Umiling si Arnel.
“Sa sarili ko po ako nalulungkot. Kasi ilang taon ko siyang kinamuhian.”
Humagulgol ang mag-ina sa harap ng puntod.
Mula noon, naglagay si Arnel ng maliit na kahon sa kanilang bahay na may label na MGA SUSING MAY KUWENTO. Hindi niya na lamang pinupulot ang mga susi dahil curious siya. Bawat isa ay paalala sa kaniya na ang isang bagay na tila walang silbi ay maaaring magbukas ng katotohanan.
Makalipas ang ilang taon, naging criminology student si Arnel. Hindi niya nakalimutan ang sinabi ni Ma’am Lourdes tungkol sa pagiging mapagmatyag. Pangarap niyang maging imbestigador upang walang pamilyang maghintay nang maraming taon nang walang sagot.
Sa graduation niya ng senior high school, naroon si Ma’am Lourdes sa audience. Hawak nito ang larawan ni Romy na ipinahiram ni Aling Liza.
Pagkatapos ng programa, niyakap ng guro si Arnel.
“Proud sa iyo ang Papa mo.”
Napatingin ang binata sa larawan at muling napaluha.
“Ma’am, minsan iniisip ko kung ano kaya ang una niyang sasabihin kung nandito siya.”
Ngumiti ang guro.
“Siguro, ‘Anak, nahanap mo rin ang tamang susi.’”
MGA ARAL SA BUHAY:
- Huwag pagtawanan ang kakaibang hilig ng isang bata, dahil maaaring may dahilan at kakayahang hindi natin nauunawaan.
- Ang maliliit na bagay na binabalewala natin ay maaaring maging pinakamahalagang ebidensiya.
- Huwag agad humusga sa taong nawala o hindi nakauwi; maaaring may katotohanang hindi pa natin alam.
- Ang isang mahusay na guro ay maaaring mag-iwan ng aral na makapagliligtas ng buhay kahit wala siya sa silid-aralan.
- May mga pintong kayang buksan ng susi, ngunit may mga sugat na panahon, katotohanan, at pagmamahal lamang ang kayang hilumin.
Kung naantig kayo sa kuwento nina Arnel, Ma’am Lourdes, Romy, at Aling Liza, huwag kalimutang LIKE, SHARE, AT MAG COMMENT sa comment section ng Facebook page post. Ibahagi ito upang ipaalala sa lahat na huwag maliitin ang mga bata at huwag balewalain ang kahit pinakamaliit na palatandaang maaaring magbukas sa katotohanang matagal nang nakatago.
