EPISODE 1: ANG TAHO VENDOR NA PALAGING LUMILIKO
Bago pa sumikat ang araw, naririnig na sa mga eskinita ng Barangay Maligaya ang mahabang sigaw ni Mang Isko.
“Tahoooo!”
Mahigit dalawampung taon na siyang naglalako ng taho. Tahimik siya, hindi mahilig makipagkuwentuhan, at laging nakayuko habang pasan ang dalawang mabibigat na lalagyan. Kilala siya ng mga bata dahil madalas niya silang dagdagan ng arnibal kahit kulang ang kanilang bayad.
Ngunit nitong mga nakaraang linggo, napansin ng mga residente na palagi siyang nag-iiba ng ruta. Minsan ay pumapasok siya sa makitid na eskinita sa likod ng palengke. Kinabukasan naman ay umiikot siya sa lumang industrial area, kahit halos wala nang nakatira roon.
“May tinatago yata ang matandang iyan,” bulong ng isang tricycle driver.
“Baka ginagamit ang pagtitinda para manmanan ang mga bahay,” sagot ng isa.
Lalong lumakas ang hinala nang may isang batang babae na nagngangalang Mia ang mawala. Siyam na taong gulang ito at huling nakitang pauwi mula sa paaralan. Ayon sa ilang saksi, dumaan si Mang Isko sa lugar bago mawala ang bata.
Dahil dito, sinundan siya ng mga tanod at pulis isang umaga.
Napansin nilang hindi siya humihinto upang magbenta. Paulit-ulit lamang siyang sumisigaw ng “Taho!” sa bawat kanto at tila may hinihintay na sagot.
Nang makarating sa abandonadong bahagi ng barangay, huminto siya sa tapat ng lumang bodega. Tatlong beses siyang sumigaw.
“Tahoooo!”
Mula sa loob ay may mahina at halos hindi marinig na katok.
Tatlong mabilis. Dalawang mabagal.
Nanlaki ang mga mata ni Mang Isko.
Agad niyang ibinaba ang mga lalagyan at lumapit sa kalawangin at nakakandadong pinto.
“Naririyan ka ba, hija?” pabulong niyang tanong.
Mula sa loob ay may mahinang tinig.
“Lolo Taho… huwag po kayong maingay. Babalik po sila.”
Bago pa niya mabuksan ang pinto, lumabas mula sa likod ng bodega ang dalawang lalaking naka-bonnet.
At sa isang iglap, napagtanto ng mga pulis na ang vendor na kanilang pinaghinalaan ay hindi nagtatago ng krimen.
Palihim pala niyang hinahanap ang batang nawawala.
EPISODE 2: ANG LIHIM NA SENYALES NG BATA
Nang makita ng mga lalaking naka-bonnet ang mga pulis, mabilis silang tumakbo patungo sa bakod. Hinabol sila ng mga tanod, ngunit nakatakas ang isa sa pamamagitan ng motorsiklong nakaparada sa likod. Ang isa naman ay nadakip matapos madulas sa maputik na daan.
Agad lumapit si Mang Isko sa pintuan ng bodega.
“Lumayo ka sa pinto, hija!” sigaw niya.
Gamit ang crowbar na dala ng tanod, sinira nila ang kandado. Sa loob ay madilim, mabaho, at puno ng mga lumang kahon at sako. Sa pinakadulong bahagi, nakaupo si Mia sa sahig, yakap ang kanyang mga tuhod.
Nang makita si Mang Isko, agad siyang napaiyak.
“Lolo Taho!”
Tumakbo ang matanda at niyakap ang bata. Nanginginig ang buong katawan ni Mia, ngunit wala itong malubhang sugat.
“Paano ninyo nalaman na narito siya?” tanong ng pulis.
Hindi agad sumagot si Mang Isko. Inabot muna niya sa bata ang isang maliit na baso ng maligamgam na taho.
“Kumain ka muna,” sabi niya. “Ligtas ka na.”
Pagkatapos ay ipinaliwanag niyang tatlong araw bago mawala si Mia, palagi itong bumibili sa kanya. Isang umaga, itinuro ng bata ang isang puting van na paulit-ulit na sumusunod sa kanya.
“Lolo,” sabi raw nito, “kapag nawala ako, makikinig po kayo sa katok ko.”
Tinuruan pala ni Mang Isko ang mga batang suki niya ng simpleng senyales: tatlong mabilis at dalawang mabagal na katok kapag nasa panganib sila. Ginawa niya iyon matapos may batang muntik nang madukot sa ibang barangay.
Nang mawala si Mia, nagsimula siyang baguhin ang ruta at sumigaw malapit sa mga abandonadong gusali. Naniniwala siyang makikilala ng bata ang kanyang boses at sasagot sa pamamagitan ng katok.
“Bakit hindi ninyo agad sinabi sa pulis?” tanong ng isang opisyal.
Napayuko ang vendor.
“Sinabi ko po. Pero wala akong plaka, litrato, o pangalan. Sabi nila, baka nagkamali lang ako.”
Nahiya ang ilang pulis at residente. Habang pinaghihinalaan nila ang matanda, siya pala ang tanging patuloy na naghahanap sa bata sa bawat eskinita.
Ngunit nang suriin nila ang loob ng bodega, may natagpuan silang mga bag, uniporme, at laruan na hindi kay Mia.
May iba pang batang dinala roon.
Sa dingding ay may nakasulat na limang pangalan.
At ang isa sa mga iyon ay pangalan ng anak ni Mang Isko na tatlumpung taon nang nawawala.
EPISODE 3: ANG PANGALANG NAKASULAT SA DINGDING
Napatigil si Mang Isko nang makita ang pangalang Lorna Isabel Santos sa kupas na listahan sa dingding.
Iyon ang buong pangalan ng kanyang anak.
Pitong taong gulang si Lorna nang mawala sa isang mataong pista tatlumpung taon na ang nakalipas. Tulad ni Mia, huli rin itong nakitang may sumusunod na puting sasakyan. Hindi pa uso noon ang CCTV, at kaunti lamang ang nakuhang impormasyon ng mga pulis.
Mula nang mawala ang anak, iniwan siya ng asawa dahil hindi nito nakayanan ang sakit. Si Mang Isko naman ay naglakad sa iba’t ibang bayan dala ang dalawang lalagyan ng taho. Hindi lamang siya nagtitinda—palagi rin siyang tumitingin sa mga mukha ng batang nakakasalubong.
“Baka isang araw, makilala ko siya kahit matanda na,” sabi niya kay Mia.
Sinuri ng mga pulis ang listahan. May kasamang petsa sa tabi ng bawat pangalan. Ang kay Lorna ay nakasulat noong 1996. Sa ibaba ay may code at pangalang Aling Rosa.
Nang tanungin ang lalaking nadakip, umamin itong ginagamit ang bodega bilang pansamantalang taguan bago ilipat ang mga bata sa ibang probinsya. Hindi niya alam ang lumang listahan dahil bagong kasapi lamang siya ng grupo.
Sa isang kahon, natagpuan ang lumang ledger ng sindikato. Nakasaad doon kung saan dinadala ang bawat bata at kung anong bagong pangalan ang ibinibigay sa kanila.
Sa tala ni Lorna, nakasulat:
Inilipat sa Quezon. Bagong pangalan: Rosalie.
Nanginig ang kamay ni Mang Isko.
“Buhay ba siya?” tanong niya.
Walang makasagot.
Sa tulong ng social workers at lumang records, natukoy nila ang isang babaeng nagngangalang Rosalie Navarro na lumaki sa isang liblib na bayan sa Quezon. Wala itong birth certificate at pinalaki ng isang matandang babaeng tinatawag na Aling Rosa.
Nang makita ng pulis ang litrato ni Rosalie, napahagulhol si Mang Isko.
Pareho sila ng mata ni Lorna. Mayroon din itong maliit na peklat sa noo na nakuha ng anak noong nahulog sa hagdan.
Agad silang naglakbay patungo sa address.
Ngunit pagdating nila, sarado ang bahay at sinabi ng kapitbahay na ilang taon nang wala roon si Rosalie.
“Umalis siya para hanapin ang tunay niyang pamilya,” sabi ng matanda. “May dala siyang lumang litrato ng isang lalaking nagtitinda ng taho.”
Napaupo si Mang Isko sa tabi ng kalsada.
Habang tatlumpung taon niyang hinahanap ang anak, hinahanap din pala siya nito.
Ngunit muli silang pinaglaruan ng panahon.
EPISODE 4: ANG ANAK NA MATAGAL DING NAGHANAP
Sa loob ng lumang bahay ni Rosalie, pinahintulutan silang maghanap ng anumang palatandaan. Sa isang kahon sa ilalim ng kama, natagpuan nila ang mga sulat, litrato, at isang lumang piraso ng papel na may guhit ng dalawang lalagyan ng taho.
May isang liham na nakapangalan kay Tatay Isko.
Hindi ko alam kung tunay kayong ama ko. Ngunit sa panaginip ko, lagi kong naririnig ang sigaw na “Taho!” at may lalaking may nunal sa kaliwang pisngi na yumayakap sa akin. Kapag nakita ko kayo, sana makilala ninyo pa rin ako.
Hindi na napigilan ni Mang Isko ang paghagulgol.
Sa likod ng liham ay may numero ng isang shelter sa Maynila. Doon pala nagtatrabaho si Rosalie bilang tagapangalaga ng mga batang lansangan.
Agad silang bumalik sa lungsod.
Pagdating sa shelter, nadatnan nila ang isang babaeng nasa tatlumpu’t pitong taong gulang na naghahain ng pagkain sa mga bata. Nang marinig niya ang sigaw ni Mang Isko mula sa gate—
“Tahoooo!”
Bigla siyang natigilan.
Nalaglag ang sandok mula sa kanyang kamay.
Dahan-dahan siyang lumabas. Nang makita ang matanda, napahawak siya sa bibig.
“Tatay?”
Hindi na nakalakad nang maayos si Mang Isko. Napaluhod siya habang umiiyak.
“Lorna… anak ko.”
Tumakbo ang babae at niyakap siya. Tatlumpung taon ng pangungulila ang sumabog sa kanilang dalawa. Pareho silang humahagulgol, hawak ang mukha ng isa’t isa na para bang natatakot muling mawala.
“Naririnig ko kayo sa panaginip,” sabi ni Lorna. “Hindi ko alam kung alaala ba iyon o gawa-gawa lamang.”
“Hindi ako tumigil sa pagtawag sa pangalan mo,” sagot ng ama.
Dinala nila si Lorna sa ospital para sa DNA test. Kinumpirma ng resulta na siya nga ang nawawalang anak ni Mang Isko.
Ngunit sa gitna ng kanilang saya, may masakit na balitang ibinigay ang doktor.
May advanced cancer si Lorna. Matagal na niya itong alam ngunit tumangging magpagamot dahil inuuna niya ang pangangailangan ng mga batang nasa shelter.
“Kaunti na lang po ang panahon niya,” mahinang sabi ng doktor.
Napatakip ng mukha si Mang Isko.
Tatlong dekada niyang hinintay na mahanap ang anak.
Ngayon, tila napakaikli ng panahong ibinibigay upang muli silang magkasama.
EPISODE 5: ANG HULING SIGAW NG “TAHO”
Dinala ni Mang Isko si Lorna sa kanilang lumang bahay. Hindi ito malaki o maganda, ngunit naroon pa rin ang maliit na kuwartong minsang ginamit ng bata. Nasa dingding pa ang kupas na guhit ng araw at bundok na ginawa nito bago mawala.
“Hindi mo ito binago?” tanong ni Lorna.
“Hinintay kitang umuwi,” sagot ng ama.
Sa mga sumunod na buwan, magkasama silang naglalako ng taho. Mahina na si Lorna, kaya nakaupo lamang siya sa kariton habang si Mang Isko ang sumisigaw. Paminsan-minsan ay siya ang nagbibigay ng baso sa mga bata.
Kasama rin nila si Mia, na naging malapit sa mag-ama. Dahil sa ebidensiyang natagpuan sa bodega, nabuwag ang sindikato at nailigtas ang tatlo pang batang nakakulong sa ibang lugar.
Ngunit mabilis na humina si Lorna.
Isang madaling-araw, hiniling niyang dalhin siya sa lugar kung saan unang naalala niyang narinig ang boses ng ama—sa tabi ng lumang terminal.
“Tay,” mahina niyang sabi, “sumigaw po kayo.”
“Tahoooo!” sigaw ni Mang Isko.
Napangiti si Lorna.
“Iyan ang tunog na nagpapaalala sa akin na may naghahanap sa akin.”
Makalipas ang ilang araw, isinugod siya sa ospital. Hawak ng matanda ang kamay ng anak habang hirap itong huminga.
“Patawad, anak,” umiiyak niyang sabi. “Hindi kita nahanap agad.”
Umiling si Lorna.
“Hindi n’yo ako pinabayaan. Narinig ko kayo kahit hindi ko alam kung sino kayo.”
“Tatlumpung taon kitang hinintay.”
“At nakauwi naman po ako.”
Hinawakan niya ang mukha ng ama.
“Tay, kapag wala na ako, ipagpatuloy n’yo ang pagtawag. Baka may ibang batang naghihintay makarinig na may naghahanap sa kanila.”
Ilang sandali matapos iyon, tahimik na pumanaw si Lorna sa bisig ng kanyang ama.
Sa libing, inilagay ni Mang Isko sa ibabaw ng kabaong ang maliit na baso ng taho at lumang litrato ng anak. Hindi niya nagawang magsalita nang matagal. Yumuko lamang siya at bumulong:
“Anak, hindi na kita kailangang hanapin. Alam ko na kung saan ka nakauwi.”
Mula noon, nagpatuloy siyang maglakad sa iba’t ibang eskinita, ngunit hindi na lamang taho ang kanyang dala. May kasama na siyang mga poster ng nawawalang bata at contact number ng child protection desk.
Itinatag ng barangay ang Lorna-Mia Safe Route Program, na nagtuturo sa mga bata ng ligtas na senyales, tamang paghingi ng tulong, at pag-iwas sa mga kahina-hinalang tao.
Tuwing sumisigaw si Mang Isko ng “Taho,” nakikinig ang mga pulis, tanod, at magulang.
Dahil natutuhan nilang ang pamilyar na tunog ng isang ordinaryong vendor ay maaaring maging boses ng pag-asa para sa batang nagtatago at natatakot.
Ang aral ng kuwento ay huwag agad pagbintangan ang isang taong kumikilos nang kakaiba nang hindi muna alamin ang dahilan. Ang tahimik na vendor, drayber, guard, o tindero ay maaaring may napansing panganib na hindi natin nakikita.
Mahalagang turuan ang mga bata ng ligtas na paraan ng paghingi ng tulong at seryosohin ang kanilang mga babala. Ang simpleng tunog, senyales, o paulit-ulit na tawag ay maaaring maging tulay upang mailigtas ang isang buhay.
Kung naantig ka sa kuwento nina Mang Isko, Lorna, at Mia, i-LIKE, i-SHARE, at MAG-COMMENT kung naniniwala kang hindi tayo dapat tumigil sa paghahanap at pakikinig hangga’t may batang hindi pa nakakauwi.
