Sa maraming bahay sa Pilipinas, normal lang ang hagdan – papunta sa kwarto sa itaas, papunta sa rooftop, papunta sa kusina o banyo sa second floor. Pero para sa mga seniors, lalo na yung lampas 60 o 70, ang simpleng pag-akyat at pagbaba sa hagdan ay puwedeng maging pinakamapanganib na parte ng bahay.
Maraming lolo at lola ang:
- natapilok pababa,
- nadulas pataas,
- humakbang nang mali,
- nahilo sa gitna ng hagdan,
…at mula doon, nagkasugat, nabali ang buto, na-confine, at minsan ay hindi na tuluyang nakabalik sa dati nilang lakas.
Ang masakit pa: kadalasan, hindi nila alam na mga simpleng pagkakamali lang sa pag-akyat-baba ang ugat ng aksidenteng iyon.
Sa blog post na ito, pag-uusapan natin ang 7 karaniwang pagkakamali sa pag-akyat-baba ng hagdan na madalas gawin ng mga seniors – at paano ito maiiwasan para mas ligtas ang bawat hakbang.
Paalala: Kung ikaw o mahal mo sa buhay na senior ay nagkaroon na ng history ng pagkatumba, pagkahilo, o may problema sa tuhod/likod/balakang, doble-ingat sa hagdan. Mas mabuting maagapan kaysa magsisi sa huli.
1) Pagmamadali sa Hagdan – Parang Bata Pa Rin ang Tingin sa Sarili
Isa sa pinaka–delikadong ugali:
minamadali ang pag-akyat o pagbaba, lalo na kapag:
- may tumatawag sa itaas o ibaba,
- may narinig na tunog ng cellphone o doorbell,
- gustong makaiwas sa ulan,
- o naiihi na.
Noong bata pa, kaya pang tumakbo sa hagdan, tig-iisang hakbang o minsan dalawa-dalawang baitang pa. Pero pag lampas 60–70:
- mas mabagal na ang reflex,
- mas mahina ang tuhod,
- mas madali kang mahilo.
Bakit delikado ang pagmamadali?
- Isang maling apak lang, puwedeng madulas o matapilok.
- Kapag nao-overstep ang baitang, bumabagsak ang bigat sa tuhod at balakang.
- Hindi na agad nakakabawi ang kamay para sumalo dahil mabagal na ang reaksyon.
Ano ang mas ligtas na gawin?
- Rule sa sarili: “Walang tatakbo sa hagdan.” Kahit may nagmamadali o may tumatawag, unahin ang ligtas na hakbang.
- Mas mabuti nang mahuli ng ilang segundo kaysa mahulog at maospital.
- Sabihin sa pamilya: kung may kailangan sa’yo, huwag kang pagmadaliin sa hagdan. Pakiusapan mong maghintay sila.
2) Hindi Paghawak sa Handrail o Walang Hawakang Ginagamit
Maraming seniors ang nagmamataas o nasanay na sa:
- pag-akyat-baba nang walang hawak,
- pagdadala ng gamit sa dalawang kamay,
- o pag-asa lang sa balance kahit medyo nanghihina na.
May iba pang nagsasabing:
“Kaya ko pa ‘to, hindi ko kailangan humawak.”
Pero pag tumanda na, ang handrail ay hindi na luho – buhay ang maaaring maligtas nito.
Bakit mahalaga ang handrail?
- Nagbibigay ito ng extra suporta kung madulas o hindi pantay ang hakbang.
- Kapag bigla kang nahilo, may masasaluhan ka agad.
- Kapag sumakit ang tuhod sa gitna ng hagdan, makakahawak ka habang unti-unting umaatras o umuupo.
Mga maling gawi:
- May handrail pero hindi ginagamit.
- Walang handrail at pader lang ang pinanghahawakan.
- May handrail pero madulas (tiles, varnished na kahoy na makinis).
Mas ligtas na diskarte:
- Kung may handrail na, gawing ugali na laging may isang kamay na nakahawak.
- Kung walang handrail, kung kaya at may budget, ipagawa kahit simple lang.
- Huwag magpaakyat o pababa si lolo/lola mag-isa sa mahabang hagdan kung walang hahawakang matatag.
3) Paggamit ng Maling Tsinelas o Sapatos Habang Umaakyat o Bumababa
Marami na tayong napag-usapan tungkol sa tsinelas, pero sa hagdan, triple ang panganib.
Delikado lalo na kung:
- madulas ang tsinelas (pudpod na ang ilalim),
- maluwag at madaling mahulog ang sakong,
- masyadong makapal o mataas,
- o sira na ang strap.
Bakit lalo itong delikado sa hagdan?
- Kapag paakyat, puwedeng sumabit ang harap ng tsinelas at matumba paharap.
- Kapag pababa, puwedeng madulas ang sakong sa gilid ng baitang at mauwi sa pagkadulas paatras.
- Kapag nawala ang tsinelas sa paa sa gitna ng hagdan, ang instinct ng tao ay abutin ito – at doon madalas nawawala ang balanse.
Ano ang hanapin sa “pang-hagdan” na tsinelas/sapatos?
- May kapit ang ilalim – hindi sobrang kinis.
- Tamang laki – hindi lulusot ang paa, hindi rin sobrang sikip.
- Mas okay kung may strap sa likod para hindi nahuhulog sa sakong.
- Kung kaya, gumamit ng sapatos na sarado at may non-slip sole, lalo na kung madalas mag-hagdan.
Kung si lolo o lola ay may paboritong tsinelas na halatang delikado sa hagdan, magandang kausapin sila nang mahinahon at ipaliwanag kung bakit kailangan ng mas ligtas na papalit.
4) Pag-akyat o Pagbaba Nang May Bitbit na Mabigat o Sobrang Dami
Halimbawa:
- paghakot ng groceries papunta sa second floor,
- pag-akyat ng timba ng tubig,
- paglipat ng kahon o sako sa itaas,
- pagbitbit ng maraming damit, libro, o gamit.
Lalo na ang seniors na ayaw magpaistorbo:
“Ako na, kaya ko pa ‘to. Huwag niyo akong tratuhing mahina.”
Pero sa totoo lang, kapag:
- may bitbit ka sa dalawang kamay, ibig sabihin wala kang free hand para humawak sa handrail;
- mas naiiba ang center of balance, mas madaling magkamaling hakbang.
Bakit ito delikado?
- Mas mabigat ang katawan, mas malala ang impact kapag nadulas at bumagsak.
- Kapag biglang sumakit ang tuhod o likod sa gitna ng hagdan, mahirap magbalanse kung mabigat ang dala.
- Walang malayang kamay para sumalo o kumapit.
Paano maiwasan?
- Golden rule: Kung aakyat o bababa ng hagdan, dapat may isa kang kamay na libre (para sa handrail).
- Huwag magbuhat ng mabibigat habang umaakyat – ipahati sa mas bata o hatiin ang load sa mas maliliit na buhat.
- Kung talagang kailangan magbitbit, mas mabuting dalawang magaan na trip kaysa isang sobrang bigat.
5) Pag-akyat-baba Kahit Nahihilo, Malabo ang Paningin, o Pagod na Pagod
Maraming seniors ang nagtsi-tsinelas sa hagdan kahit:
- kakabangon lang sa kama (posibleng orthostatic hypotension),
- nahihilo dahil sa gamot o gutom,
- pagod na sa maghapon pero kailangan pa raw umakyat sa kwarto,
- nanlalabo ang paningin lalo na sa gabi.
Kung isa man sa mga ito ay nararamdaman, ang hagdan ay nagiging lubak-lubak na daan sa pakiramdam – hindi mo masyadong ma-estimate kung saan eksakto mag-aapak.
Bakit delikado?
- Kapag hilo, hindi tugma ang galaw ng mata at balanse – mas madaling magkamali ng baitang.
- Kapag malabo ang paningin, hindi mo makikita kung may basa, kalat, o hindi pantay ang baitang.
- Kapag pagod na pagod, humihina rin ang lakasan ng paa at tuhod, kaya mas hindi kontrolado ang pagbaba.
Ano ang dapat tandaan?
- Kung nahihilo o pagod, umupo muna at magpahinga bago subukang umakyat.
- Iwasan ang biglaang pag-akyat-baba pagkagising – maghintay muna ng ilang minuto at siguraduhing okay na ang pakiramdam.
- Kung malabo na talaga ang mata, siguraduhing maliwanag ang ilaw sa may hagdan at walang shadow na nakakalito.
Kung madalas ang hilo, dapat ipatingin – pwedeng mataas o mababa ang BP, may problema sa puso o tainga, o side effect ng gamot.
6) Pagbaba Nang Paatras o Pababa Nang Nakayuko at Nakatitig Lang sa Paahan
May dalawang maling style na madalas makita:
- Pababa nang nakayuko sobra, todo tingin sa paa, halos nakasubsob.
- Paatras bumababa, lalo na kung takot sa hagdan.
Sa una, kapag sobra ang yuko, nagbabago ang gravity at balanse – mas madali kang mapaatras o ma-forward.
Sa pangalawa, ang paatras na pagbaba ay hindi natural at dehado ka sa reflex kung madulas.
Bakit delikado?
- Kapag sobrang nakayuko, hindi mo na kita nang maayos ang dulo ng hagdan o kung may tao sa ibaba.
- Kapag paatras, hindi mo nakikita kung saan eksaktong tatama ang sakong – mahirap tantyahin ang baitang.
- Parehong posisyon ay biglang nakakapagpa-stress sa likod at tuhod.
Mas ligtas na style:
- Harap pa rin sa hagdan, pero:
- tingin sa 2–3 baitang sa unahan, hindi puro sa paa o puro sa malayo;
- tuwid nang kaunti ang likod, hindi sobrang yuko.
- Gamitin ang handrail at ilagay ang bigat sa buong talampakan, hindi puro dulo ng paa.
- Mabagal pero steady na ritmo. Huwag biglang bilis sa bandang dulo.
Kung sobrang takot na si lolo o lola sa hagdan, maaaring senyales na kailangan nang:
- maglagay ng extra railings,
- magdagdag ng ilaw,
- o pag-isipan kung pwedeng ilagay sa ground floor ang kwarto nila.
7) Pagwawalang-bahala sa Ilaw, Kalat, at Basang Baitang
Minsan, hindi lang paraan ng pag-akyat-baba ang problema, kundi kundisyon mismo ng hagdan:
- mahina o sirang ilaw,
- may nakakalat na laruan, kahon, tsinelas, basahan sa baitang,
- may basa dahil nagwisik ng tubig, ulan, o tumulong gripo,
- may maluwag o sirang tiles/kahoy sa hagdan.
Para sa senior:
- kahit maliit na laruan o basahan, puwede nang maging dahilan ng pagkadulas;
- kahit konting basa sa isang baitang, puwedeng magpahulog sa buong katawan.
Ano ang puwedeng gawin sa bahay?
- Siguraduhin na maliwanag ang ilaw sa hagdan – lalo na sa gabi.
- Huwag mag-imbak ng kahit ano sa baitang: walang kahon, walang sapatos, walang basahan dapat doon.
- Kapag may natapong tubig, punasan agad – huwag hintayin ang “mamaya na.”
- Kung may sirang baitang (nag-iingay, nag-aalog, may crack), ipagawa agad.
- Turuan ang mga bata sa bahay na bawal mag-iwan ng laruan sa hagdan.
Para sa mga seniors, magandang payo:
“Kung hindi mo makita ng malinaw ang bawat baitang – huwag ka munang umakyat o bumaba.”
Panghuling Mensahe
Ang hagdan sa bahay ay puwedeng maging tulay ng kalayaan ng mga seniors – nakakaakyat pa sila sa kwarto, nakakapunta pa sa taas, nakakataas pa ng tingin sa paligid. Pero puwede rin itong maging pinakamapanganib na lugar kapag mali ang paraan ng pag-akyat-baba.
Ang 7 pagkakamali na ito:
- Pagmamadali sa hagdan
- Hindi paggamit ng handrail
- Maling tsinelas o sapatos habang umaakyat-baba
- Pagbitbit ng mabigat at wala nang kamay na mahawak
- Pag-akyat-baba kahit hilo, pagod, o malabo ang paningin
- Maling posisyon ng katawan (paatras, sobrang yuko, mali ang tingin)
- Pagwawalang-bahala sa ilaw, kalat, at basang baitang
…ay puwedeng unti-unti o biglaang magdala ng aksidente na magbabago sa buong buhay ng isang senior.
Sa halip na iwasan ang hagdan dahil takot, mas mabuti na ayusin ang paraan ng pag-akyat-baba at ang kondisyon ng hagdan mismo.
🧡 Kung may senior kang mahal sa buhay—magulang, lolo’t lola, tito, tita, o kapitbahay—ishare mo ang blog post na ito sa kanila. Baka sa simpleng pag-iwas sa mga pagkakamaling ito sa hagdan, maiwasan ang pagbagsak, pagkabali, at delikadong aksidente sa loob ng sariling bahay.
