Ako si Rico, Grade 8 student. At aaminin ko—noong mga panahong ’yon, ang bilis kong magtampo. Lalo na kapag may bagay akong gustong-gusto pero hindi agad naibibigay.
Lunes noon. Unang araw ng intramurals sa school. Ang saya ng mga kaklase ko—may bago silang rubber shoes, may mga bag na makukulay, may mga jersey na parang galing mall. Ako, nakasuot lang ng lumang sapatos na nangangalawang na ang sintas, at yung ilalim, halos pudpod na. Kapag tumatakbo ako, para akong may dalang bato sa paa.
“Tingnan mo ’yan, Rico,” sabi ng tropa kong si Enzo habang tinuturo ang sapatos ko. “Parang maghihiwalay na ’yung talampakan.”
Natawa sila. Hindi nila sinasadya—biruan lang daw. Pero ako, ramdam ko yung hiya. Ramdam ko yung bigat na parang may nakadagan sa dibdib ko.
Pag-uwi ko, sinalubong ako ni Nanay sa kusina. Naka-ponytail, pawis, amoy sabon at mantika. Galing siya sa paglalaba at nagmamadaling magluto ng ulam bago umalis ulit. Si Nanay, hindi lang isang trabaho. Minsan naglalaba siya sa kapitbahay, minsan naglilinis sa tindahan, minsan nagbabantay ng bata. Basta may raket, kukunin niya.
“O anak, kumain ka na. May ginisang sardinas,” sabi niya.
Hindi ko siya pinansin. Dumiretso ako sa kwarto at itinapon ko sa kama ang bag ko. Narinig kong sumunod siya.
“Rico?” mahinahon niyang tawag. “Anong nangyari?”
Tahimik ako. Pinipigil ko yung luha at galit. Pero sa totoo lang, hindi ko alam kung galit ba ’yon o hiya.
“Anak, kausapin mo ako,” sabi niya, mas malapit na.
Saka ako sumabog.
“Nay, bakit hindi mo ako mabili ng bagong sapatos?” mataas ang boses ko. “Lahat sila meron! Ako lang wala! Lagi na lang akong napapahiya!”
Napatigil siya. Parang sinuntok ng salita ko.
“Anak…” mahina niyang sabi. “Alam ko. Pero hindi pa kasi kaya.”
“Hindi kaya?” ulit ko, halos nanunuya. “Lagi na lang hindi kaya! Lagi na lang sa susunod! Nay, ilang beses mo na ’yan sinabi!”
Kita ko sa mata niya yung pagod. Pero hindi siya sumagot ng galit. Umupo lang siya sa gilid ng kama, marahan, parang masakit ang katawan niya.
“Rico,” sabi niya, “mag-iipon ako. Pangako. Pero ngayon… may binayaran akong utang sa kuryente. Tapos pambili pa ng bigas.”
“Edi sana ’wag ka na lang magbayad!” nasabi ko, wala sa hulog. “Sapatos lang naman ’to!”
Pagkasabi ko noon, parang may tumigil sa hangin. Kahit ako, nagulat sa lumabas sa bibig ko. Pero hindi ko binawi. Nakatayo lang ako, nakatalikod, nagmamatigas.
Tumayo rin si Nanay. “Sige, anak,” sabi niya, nanginginig ang boses pero pilit matatag. “Kumain ka. Aalis lang ako sandali.”
Narinig ko ang mga hakbang niya papunta sa labas. Tapos tumahimik ulit ang bahay. Tahimik na parang may sumisikip sa dibdib ko.
Hindi ako kumain. Hindi ako lumabas. Naghintay lang ako.
Makalipas ang ilang oras, bumalik si Nanay. Pagod na pagod. Basa ang buhok niya, parang naulanan. May dala siyang maliit na supot ng gulay at konting tuyo. Pagpasok niya, hindi siya nagsalita.
Gusto kong mag-sorry, pero masyado akong proud. Kaya nagkunwari na lang akong tulog.
Kinabukasan, maaga siyang gumising. Akala niya tulog pa rin ako. Rinig ko ang kaluskos sa kusina, yung tunog ng kutsara, yung pag-aayos niya ng baon ko.
“Rico, gising na. May pasok ka,” tawag niya.
Hindi ko siya sinagot. Nagmukmok ako.
Hanggang sa lumabas ako ng kwarto, nakita ko siyang nakaupo sa silya sa tabi ng mesa. Nakatungo siya, hawak ang paa niya. Parang may tinatanggal.
Doon ko nakita ang hindi ko inaasahan.
Yung paa ni Nanay… may paltos.
Hindi yung maliit lang. Yung paltos na parang pinahid ng apoy sa balat. May mga sugat sa gilid, tapos may bakas ng dugong tuyo. At yung suot niyang tsinelas… luma na, manipis na, halos puwersahan na lang na kumakapit sa paa niya. Yung strap, may tali pa ng goma, para hindi mapigtas.
Napahinto ako sa paghinga.
“Nay…” mahina kong sabi.
Hindi siya agad tumingin. Parang gusto niyang itago. Pero nahuli ko na.
“Ano ’yan sa paa mo?” tanong ko.
“Wala ’yan,” mabilis niyang sagot, pilit ngumiti. “Kagabi, naglakad lang ako. Okay lang ’to.”
“Bakit ka naglakad?” nanginginig kong tanong.
Doon siya huminga nang malalim. Tapos dahan-dahan siyang tumingin sa’kin.
“Kasi,” sabi niya, “nagtipid ako ng pamasahe. Para may maipon tayo. Para sa sapatos mo.”
Parang may bumagsak na malaking bato sa dibdib ko.
“Ha?” napatitig ako.
“May nakita kasi akong nagbebenta ng secondhand na rubber shoes,” sabi niya. “Mura lang. Pero kulang pa rin yung pera ko. Kaya naglakad ako pauwi galing trabaho kagabi… para yung pamasahe ko, maidagdag ko.”
Nanginginig ang labi ko. Biglang naalala ko lahat ng sinabi ko kahapon.
“Edi sana ’wag ka na lang magbayad!”
“Sapatos lang naman ’to!”
Samantalang si Nanay… binabayaran niya ang kuryente para hindi kami maputulan. Bumibili siya ng bigas para may pagkain kami. At naglalakad siya sa gabi, sa pagod, sa ulan—para lang may maiipon sa sapatos ko.
At ako? Nagdabog ako. Nagmatigas. Nagtampo.
Doon ko naramdaman yung hiya na parang apoy sa mukha ko. Pero mas masakit yung guilt—yung konsensyang parang kumakain sa dibdib ko.
“Nay…” pabulong kong sabi, “sorry po…”
Tumango siya, pero halata kong pinipigilan niyang umiyak. “Anak, naiintindihan kita. Gusto mong sumabay. Normal ’yon. Pero sana… bago ka magtampo, tingnan mo muna kung ano ’yung tinatapos kong laban araw-araw.”
Lumapit ako sa kanya, dahan-dahan. Tapos lumuhod ako sa harap niya.
“Pakita mo nga,” sabi ko, sabay hawak sa paa niya.
“Rico, marumi—”
“Hindi po,” putol ko. “Ako po ang marumi dito.”
Hindi ko na napigilan. Tumulo ang luha ko habang hinahaplos ko yung paltos niya. Parang bawat sugat, may katumbas na “sana hindi ko sinabi ’yon.” Parang bawat hapdi, may kapalit na pagsisisi ko.
“Nay… huwag na po. Kahit ’wag na ’yung sapatos,” hikbi ko. “Ayoko po na nasasaktan ka.”
Ngumiti siya, hinaplos ang ulo ko. “Anak… mas gusto kong makita kang masaya. Pero mas gusto ko ring matuto kang magpasalamat.”
Tumango ako nang paulit-ulit.
Noong araw na ’yon, pumasok ako sa school na suot pa rin ang lumang sapatos ko. Pero iba na ang bigat. Hindi na siya bigat ng hiya. Bigat siya ng paalala.
Na habang nahihiya ako sa pudpod kong sapatos… may nanay pala akong halos mapudpod ang paa para lang makabili.
Na habang nagtatampo ako sa “wala,” may nanay pala akong nagbabayad ng “kailangan” kahit ubos na siya.
Kaya kung may natutunan ako, ito ’yon:
Minsan, tayong mga anak, tumitingin lang sa gusto natin. Sa bago. Sa maganda. Sa uso.
Pero hindi natin nakikita…
Yung paa ng nanay natin na puno ng paltos.
Yung tsinelas niyang puwersahan na lang.
Yung pagod niyang pinipilit niyang itago sa ngiti.
At sa huli, hindi pala sapatos ang problema.
Kundi ang anak na nakalimot kung sino ang araw-araw na naglalakad sa hirap… para lang hindi tayo mapag-iwanan.
Minsan, pudpod ang sapatos ko.
Pero mas pudpod pala ang puso ni Nanay—at kahit ganon, pinili pa rin niya akong unahin.
WATCH TRENDING STORY TODAY
