“Ma, ibigay mo na ang susi! Simula ngayon, hindi ka na puwedeng umalis nang mag-isa!”
Napaatras si Aling Remedios nang biglang kunin ng panganay niyang anak na si Lorna ang maliit na bungkos ng susi mula sa kaniyang kamay. Sa edad na animnapu’t lima, mahina na ang kaniyang mga tuhod at madalas sumakit ang likod, ngunit hindi niya kailanman inakalang darating ang araw na kailangan pa niyang magpaalam upang makalabas ng sarili niyang bahay.
“Anak, may kailangan lang akong puntahan,” mahinahon niyang pakiusap.
“Saan na naman, Ma? Kahapon, halos gabi ka na umuwi! Paano kung madapa ka sa daan?” sagot ni Lorna.
Tahimik na nakatayo sa tabi ng pintuan ang bunso niyang anak na si Michael. Bagama’t naaawa siya sa ina, sang-ayon siya sa kaniyang ate.
“Ma, para rin naman ito sa kaligtasan mo.”
Hindi na sumagot si Aling Remedios. Dahan-dahan siyang naupo sa lumang silyang kahoy habang nakatitig sa maliit na bag na palagi niyang dinadala tuwing umaalis.
Sa loob ng bag ay may lumang panyo, ilang daang piso, at isang maliit na kuwadernong nakabalot sa plastik.
Si Aling Remedios ay isang biyudang nakatira sa isang simpleng bahay sa Laguna. Tatlong taon na ang nakalilipas nang pumanaw ang kaniyang asawang si Mang Ernesto dahil sa sakit sa puso.
Sa loob ng apatnapung taon nilang pagsasama, hindi sila naging mayaman. Si Ernesto ay isang karpintero, samantalang si Remedios ay nagtitinda ng kakanin sa palengke.
Sa kabila ng kahirapan, napagtapos nila sa kolehiyo ang kanilang tatlong anak.
Ngunit nang magkaroon na ng sariling pamilya ang mga ito, unti-unting tumahimik ang kanilang tahanan.
Ang panganay na si Lorna ay nagtatrabaho sa bangko, si Michael ay may maliit na negosyo, at ang bunso nilang si Teresa ay nakatira sa Batangas kasama ang asawa.
Madalas silang magpadala ng pera at pagkain, ngunit bihira nang magkaroon ng mahabang pag-uusap kasama ang kanilang ina.
Mula nang mamatay si Ernesto, napansin nilang madalas umalis si Aling Remedios tuwing Martes at Biyernes.
Kahit umuulan, pilit itong naglalakad papunta sa terminal ng jeep.
Kapag tinatanong kung saan pupunta, iisa lamang ang sagot nito.
“May aasikasuhin lang ako, anak.”
Isang hapon, umuwi ang matanda na may putik sa laylayan ng palda at maliit na sugat sa tuhod.
Doon tuluyang nagpasya ang mga anak na kunin ang kaniyang susi.
Ngunit kinabukasan, nagulat si Lorna nang makitang wala ang kaniyang ina sa kuwarto.
Nakasara ang pangunahing pinto, at nasa kaniya pa rin ang mga susi.
Nang tingnan niya ang likod-bahay, napansin niyang bahagyang nakabukas ang lumang tarangkahang papunta sa eskinita.
Agad niyang tinawagan si Michael.
“Mike, wala si Mama! Hindi ko alam kung paano siya nakalabas!”
Mabilis silang naghanap sa paligid hanggang sa may kapitbahay na nagsabing nakita ang matanda na sumakay ng traysikel patungo sa lumang bahagi ng bayan.
Sinundan nila ito.
Makalipas ang halos tatlumpung minutong biyahe, nakita nila si Aling Remedios na dahan-dahang bumababa sa harap ng isang lumang gusaling may kupas na karatulang nakasulat: “Bahay ng Pag-asa.”
Nagtaka ang magkapatid.
Tahimik silang lumapit sa bukas na bintana.
Sa loob ay may halos dalawampung bata na nakaupo sa mahahabang bangko. May mga nakasuot ng lumang uniporme, samantalang ang iba ay nakatsinelas lamang.
Sa harapan nila ay nakatayo ang kanilang ina, hawak ang isang malaking lalagyan ng pansit at isang basket ng tinapay.
“O, mga anak, maghugas muna kayo ng kamay bago kumain,” masayang sabi nito.
“Salamat po, Lola Remy!” sabay-sabay na sigaw ng mga bata.
Napatigil sina Lorna at Michael.
Hindi nila alam na ang kanilang ina ay may ganoong buhay sa labas ng kanilang tahanan.
Lumapit ang isang babaeng namamahala sa lugar.
“Kayo po ba ang mga anak ni Nanay Remedios?”
Tahimik silang tumango.
“Ako si Teacher Grace. Halos labindalawang taon nang tumutulong dito ang nanay ninyo.”
“Labindalawang taon?” gulat na tanong ni Michael.
Ipinaliwanag ni Grace na noong nabubuhay pa si Mang Ernesto, silang mag-asawa ang regular na naghahatid ng pagkain at mga gamit pang-eskuwela sa mga batang mula sa mahihirap na pamilya.
Nagsimula iyon nang minsang makakita si Ernesto ng batang naghahalungkat ng basurahan para lamang makahanap ng makakain.
Mula noon, naglalaan silang mag-asawa ng bahagi ng kanilang maliit na kita upang makatulong.
Ngunit nang mamatay si Ernesto, nagpatuloy si Aling Remedios nang mag-isa.
“May mga pagkakataong sariling baon niya ang ibinibigay niya sa mga bata,” sabi ni Grace. “Kahit masakit ang tuhod niya, ayaw niyang lumiban.”
Biglang napansin ni Lorna ang isang lumang litrato sa dingding.
Naroon ang kaniyang mga magulang, nakangiti habang nagpapakain ng mga bata.
Sa ilalim nito ay may nakasulat na: “Sa alaala ni Ernesto at sa pagmamahal ni Remedios.”
Ngunit ang sumunod na ipinakita ni Grace ang higit na nagpaiyak sa magkapatid.
Isang lumang kuwaderno ang inilabas nito mula sa aparador.
Nakasulat sa unang pahina:
“Pangarap naming mag-asawa na walang batang matutulog nang gutom.”
Sa mga sumunod na pahina ay nakatala ang mga pangalan ng mga batang kanilang natulungan, ang mga pagkaing naipamigay, at ang maliliit na halagang kanilang naipon.
Sa pinakahuling pahina ay may sulat-kamay ni Aling Remedios.
“Ernesto, tatlong taon ka nang wala. Pero tuwing nakikita kong masayang kumakain ang mga bata, pakiramdam ko ay kasama pa rin kita. Hangga’t kaya kong maglakad, hindi ko hahayaang mamatay ang pangarap natin.”
Hindi napigilan ni Lorna ang kaniyang luha.
Naalala niya ang mga panahong nagrereklamo siyang paulit-ulit lamang ang kuwento ng kaniyang ina tungkol sa ama. Ngayon niya naunawaang hindi lamang pagkain ang dinadala nito sa lugar na iyon.
Doon niya dinadala ang mga alaala ng kanilang pagsasama.
Dahan-dahang pumasok ang magkapatid.
“Ma…” mahinang tawag ni Michael.
Nagulat si Aling Remedios.
“Mga anak? Bakit kayo nandito?”
Lumapit si Lorna at mahigpit na niyakap ang ina.
“Patawarin mo kami, Ma. Akala namin kung saan-saan ka lang nagpupunta.”
Hinaplos ng matanda ang likod ng anak.
“Alam kong nag-aalala kayo. Pero anak, mula nang mawala ang papa ninyo, dito ko nararamdamang may silbi pa rin ako.”
Napayuko si Michael.
“Ma, dapat sinabi mo sa amin.”
Ngumiti nang bahagya ang matanda.
“Sinubukan ko, anak. Pero palagi kayong nagmamadali.”
Walang naisagot ang magkapatid.
Kinabukasan, ibinalik nila ang susi sa kanilang ina.
Ngunit hindi doon natapos ang lahat.
Tuwing Martes at Biyernes, salitan na nilang sinasamahan si Aling Remedios sa Bahay ng Pag-asa. Naglalaan sila ng pagkain, tumutulong sa paghahanda, at nakikipagkuwentuhan sa mga bata.
Isang hapon, habang nakaupo si Aling Remedios sa tabi ng lumang larawan ni Ernesto, lumapit si Lorna at iniabot ang isang bagong kuwaderno.
“Ma, para sa susunod pang mga batang tutulungan natin.”
Tahimik na ngumiti ang matanda.
Hinaplos niya ang larawan ng asawa at bumulong.
“Ernesto, hindi na ako nag-iisa.”
At sa unang pagkakataon matapos ang tatlong taon, naramdaman niyang hindi lamang ang pangarap nilang mag-asawa ang muling nabuhay.
Maging ang kanilang pamilya ay natutong magsama-sama muli.
MGA ARAL SA BUHAY
1. Ang pagmamahal sa matatandang magulang ay hindi lamang pagprotekta sa kanila. Mahalaga ring pakinggan ang kanilang mga kagustuhan, igalang ang kanilang kalayaan, at unawain ang mga bagay na nagbibigay ng kahulugan sa kanilang buhay.
2. Hindi nawawala ang pangarap ng isang tao dahil lamang sa kaniyang edad. Kahit matanda na, maaari pa rin siyang makatulong, makapagbigay ng inspirasyon, at maging dahilan ng pag-asa ng ibang tao.
3. Ang tunay na pamilya ay hindi lamang nagbibigay ng pera at materyal na pangangailangan. Mas mahalaga ang oras, pakikinig, pag-unawa, at pagmamahal na ipinaparamdam habang magkakasama pa.
Kung naantig kayo sa kuwento ni Aling Remedios, ibahagi ito sa inyong mga kaibigan at pamilya. Nawa’y magsilbi itong paalala na ang ating mga magulang ay mayroon ding sariling mga pangarap, alaala, at dahilan upang patuloy na bumangon araw-araw. Huwag nating hintaying mawala sila bago natin lubusang maunawaan ang kanilang puso.
